Dezynfekcja powierzchni w placówkach służby zdrowia

Czym jest dezynfekcja?

Dezynfekcja to proces mający na celu obniżenie liczby drobnoustrojów na powierzchniach, przedmiotach oraz skórze do poziomu bezpiecznego dla zdrowia człowieka. W placówkach służby zdrowia (PSZ) pełni ona kluczową rolę w zapobieganiu zakażeniom wewnątrzszpitalnym i ochronie zdrowia pacjentów oraz personelu.

Znaczenie dezynfekcji w placówkach medycznych

Skuteczna dezynfekcja wymaga wiedzy, umiejętności i świadomego działania – szczególnie, gdy usługi sprzątania są realizowane przez firmy zewnętrzne (outsourcing). W takim przypadku personel sprzątający staje się ważnym ogniwem profilaktyki zakażeń, łącząc kompetencje z zakresu epidemiologii, mikrobiologii i chemii.

Tylko odpowiednio przeszkolony i świadomy personel może skutecznie ograniczać ryzyko transmisji drobnoustrojów w środowisku medycznym.

Podstawy prawne i obowiązki pracodawców

Personel firm sprzątających w PSZ podlega tym samym zagrożeniom biologicznym, co personel medyczny. Ramy prawne wyznaczają m.in.:

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Dyrektywa 2000/54/WE (czynniki biologiczne),
• Kodeks pracy (art. 222, 226, 237),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej (bhp),
• Państwowa Inspekcja Sanitarna, nadzorująca warunki higieniczno-sanitarne.

Pracodawca ponosi pełną odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa zarówno personelowi, jak i pacjentom.

Drogi przenoszenia zakażeń – co warto wiedzieć?

Do transmisji zakażeń dochodzi, gdy spełnione są trzy warunki:

1. Obecność źródła zakażenia (np. chory pacjent),
2. Wrażliwy organizm (np. inny pacjent, pracownik),
3. Sposób przeniesienia (kontakt bezpośredni, pośredni, kropelkowy, powietrzny).

Czynnikiem zakażenia mogą być:

• bakterie (w tym prątek gruźlicy),
• grzyby,
• wirusy (HBV, HCV, HIV, grypa),
• priony.

W placówkach ochrony zdrowia ogromne znaczenie ma również flora endogenna pacjenta – nawet bezobjawowi nosiciele mogą przenosić mikroorganizmy. Wpływ na rozwój choroby mają m.in. wiek, choroby przewlekłe, odporność czy stan po transplantacji.

Typowe drogi transmisji zakażeń w PSZ

Zakażenia mogą być przenoszone:

• kontaktowo– bezpośrednio lub pośrednio (ręce, narzędzia, ubrania, fartuchy),
• kropelkowo (np. grypa, krztusiec),
• powietrznie (gruźlica, ospa – Varicella).

W przypadku zakażeń drogą powietrzną kluczowe są systemywentylacyjne oraz ochrona dróg oddechowych.

Wymagania dotyczące preparatów dezynfekcyjnych

Aby preparat mógł być stosowany w placówce medycznej, musi spełniać jeden z poniższych warunków:

• posiadać deklarację zgodności CE jako wyrób medyczny klasy IIa,
• być wpisanym na listę preparatów biobójczych (dezynfekcja powierzchni),
• posiadać rejestrację jako produkt leczniczy (preparaty do skóry i błon śluzowych).

W każdym przypadku konieczna jest karta charakterystyki preparatu, a odpowiedzialność za jej dostarczenie ponosi dostawca.

Jak dobrać odpowiedni preparat do dezynfekcji?

Wybór preparatu zależy m.in. od:

• wielkości powierzchni,
• obecności zabrudzeń biologicznych,
• oczekiwanego spektrum działania,
• czasu kontaktu.

Małe i trudnodostępne powierzchnie

Do dezynfekcji klamek, szafek, łóżek itp. stosuje się preparaty alkoholowe (spraye, chusteczki). Mają szybki czas działania, szerokie spektrum bójcze i nie pozostawiają smug. Powinny działać m.in. na HIV, HBV, Tbc.

Duże powierzchnie (zmywalne)

W tym przypadku stosuje się:

• preparaty chlorowe – skuteczne, tanie, ale drażniące,
• aminy i ich pochodne(QAV) – szerokie spektrum, mała toksyczność, dobra tolerancja materiałowa.

Ważne: czas działania nie powinien przekraczać 15 minut, najlepiej gdy wynosi poniżej 1 minuty (np. dla preparatów działających w fazie 2, krok 2 – czyli w symulowanych warunkach użytkowych i przy obecności zabrudzeń biologicznych).

Na co zwrócić uwagę przy wyborze?

• Działanie w warunkach obciążenia białkowego – istotne przy kontakcie z krwią, śliną, wydalinami.
• Spektrum działania – minimum B (bakterie), F (grzyby), V (wirusy), Tbc.
• Nietolerancja materiałowa – alkohole mogą uszkadzać niektóre powierzchnie (np. lampy ze szkła akrylowego, obicia foteli).
• Forma preparatu – aerozol, płyn, koncentrat, pianka – dopasowana do warunków i wyposażenia placówki.

Wyposażenie i zasady prawidłowego przeprowadzania dezynfekcji

Do efektywnej dezynfekcji niezbędne są:

• wózki dwu-wiaderkowe – rozdzielają czystą i brudną wodę,
• mopy wymieniane po każdym pomieszczeniu,
• środki myjąco-dezynfekujące zgodne z rejestrami i kartami charakterystyki.

Zasady sprzątania:

• Zaczynamy od najdalszego, najbardziej zabrudzonego miejsca, kierując się do wyjścia.
• W przypadku kontaktu z krwią lub wydzielinami: zalewamy miejsce odpowiednim środkiem, czekamy 15 minut, następnie przystępujemy do mycia i dezynfekcji.
• Roztwory należy przygotowywać zgodnie z instrukcją producenta, w oznakowanych pojemnikach, z informacją o dacie, stężeniu i osobie odpowiedzialnej.

Odpowiedzialność pracodawcy i personelu

Na koniec należy podkreślić, że pełna odpowiedzialność za bezpieczeństwo sanitarne spoczywa na firmie sprzątającej i jej pracodawcy – zarówno wobec pacjentów, jak i personelu medycznego, ale także wobec własnych pracowników.

Tylko rzetelna, systemowa i świadoma dezynfekcja powierzchni w placówkach ochrony zdrowia może skutecznie ograniczyć ryzyko zakażeń i spełniać wymogi prawne oraz sanitarne.